Perspektifi iki boyutlu resim yüzeyinde üçüncü boyutun imgeler arasında biçimsel ilişkiler sağlayarak geometrik tutarlılıkla yansıtabilme çabası olarak tanımlamak mümkün.

   Perspektif kavramı, Antik Yunan ve Roma’dan bu yana matematiksel bir temele oturmasa da biliniyordu. M.Ö 300 yıllarında yaşayan Eukleides nesnelerin insan gözüne yaklaştıkça büyüdüğünü, uzaklaştıkça küçüldüğünü fark etmiş, bunu kullanmak istemiş fakat bağlantılarını kuramamış. Perspektif ile ilgili ilk sistematik bilgileri Giotto (1266-1337) ortaya koymasına karşın matematiksel verileri oluşturan mimar, ressam, heykeltıraş ve müzisyen olan Leone Battissa Allberti (1404-1472) olmuştur. Tek gözün bakış konisi olarak tanımlanan resim yapım tekniğini ortaya koymuştur. Bakış konisinin arasına konulacak saydam bir yüzey üzerine düşen görüntünün konturları çizildiğinde el yapımı görüntüler elde edebiliyordu. Alberti bir ressam ve müzisyen olarak algılansa da tipik Rönesans adamı niteliğini taşıdığı içindir ki harita çiziminde de büyük yararlar sağladığı ortadadır.

   15.y.y.’dan itibaren ressamlar mimari bağlamdaki geometrik formları temel almaya  başlamışlardır. Resimlerde önce mekân yapılıp daha sonra figürler yerleştiriliyordu. Bir yükseltinin kenarında ya da içine yerleştirilen figürlere sanki bir sahne önünden bakıldığı izlenimi veriliyordu.

   16.y.y resminde ise sahnedeki orkestranın ikinci, üçüncü sırasındaki bir yerden yapılmış izlenimini vermesine karşın yüzyılın sonuna doğru bakış açısı tiyatro kulislerine çıkmış gibidir.

   17.y.y. Alman ressamların perspektif kullanımlarında ise iç görünümler üzerine konularını yerleştirdiklerini ve mekân içi değişik ışık efektlerini ön plana aldıklarını görmekteyiz.

   18.19. y.y. ‘da birçok ressam CAMERA OBSCURA’yı çizimlerindeki alt yapıyı oluşturmakta kullanarak daha sonra yağlıboya veya desen ile kişiselleştiriyorlardı. Resim kuşkusuz gören, düşünen, algılayan, fikir yürüterek sorgulayan ve yaratıcı bir sürecin ürünüdür. Fakat fotoğrafın1839 yılında bulunduğu Fransız Bilimler Akademisinde açıklandığında ressamların bir kısmı bu buluşa karşı savaş açmışlardı. Özellikle portre ressamlarının ayrıcalıklı konumları, sanat yapma adına davranışları fotoğraf ile birlikte altüst olmuştur.

   Fotoğraf; bir taraftan sanat kavramını daha geniş kitlelere ulaştırmadaki önemi ile ortaya çıkarken bir taraftan da kendisinin sanat olup olmadığı tartışmaları ile karşı karşıya kalmıştır.

    “İçinize nasıl sindirirsiniz” pek bilemem ama; bu sürecin günümüz Türkiye’sinde hala tartışılıyor olması  ....

Mehmet Özceçelik