Günlük kullanımları dışında bir fotoğrafa sanat bağlamında bakmaya çalışıyorsak, hemen art arda şu iki sorunun peşine düşüveririz. “Neyi, nasıl anlatıyor?”

   “Neyi” anlattığınız sorunu eninde sonunda “düşünsel eylemi” içerir. Varsa eğer belirlediğiniz bir mesajı hedef kitlenize ulaştırmak isteminizdir. Bunu fotoğrafın “söylem”i olarak da niteleyebiliriz.

  “Nasıl” anlattığınız ise fotoğrafın görsel öğeleri ile donatıldığıdır. Bu öğeler eninde sonunda fotoğrafın yapısını oluşturur. Aynı zamanda kendi kişisel tarihimiz içersinde biçimsel bir dil oluşturma çabasını destekler.

    Fotoğraf üzerine çıkmış yayınları geriye doğru taradığımızda 70‘li yıların ortalarındaki   “Yeni Fotoğraf” dergisi ile başlayan eleştiri ve/veya değerlendirme yazıları: AFSAD sempozyumları, İFSAK dergileri ve de Hürriyet Gösteri, Milliyet Sanat dergileri ile okuyucusuna ulaşmıştır. Bu yayınlara baktığımızda fotoğraf üzerine yazı yazan fotoğrafçıların dışında resim eleştirmenlerini ve sanat tarihçilerini de görmekteyiz.

Bu değerlendirmeler çoğunlukla teknik olmakla beraber daha çok övgülerle dolu olup biçim/içerik ilişkisi neredeyse yok sayıla gelmiştir. Dozu kaçan eleştirilerin de bir süre sonra karşılıklı atışmalara dönüşerek kısır döngü içinde karşılıklı kırılmalara yol açmıştır.

     Bir sanat yapıtının serüvenindeki üretenden izleyene doğru olan süreçte elbette ara konumda bulunan “eleştirmen” fotoğrafta da kuşkusuz aynı yerdedir. Doğal olarak sadece teknik anlamda bilgi sahibi olmasını bekleyemeyiz. Fotoğraf tarihi ve akımlarının yanı sıra diğer sanat disiplinleri ile de -resim, edebiyat, sanat tarihi - ilişkisi olmalı, fotoğrafın yapısal öğelerini biçim-içerik ilişkisi kurarak, kavramsal yanını da ele almalıdır.

     İzninizle başa dönersem; fotoğrafı sanat bağlamında ele alıyor, üreten kişiye de “fotoğraf sanatçısı” diyor isek eninde sonunda “imge yaratıcısı” olarak kabul etmemiz gerekiyor. Ya da tersten okursanız “İmge”siz bir fotoğraf üreticisine sanatçı diyebilmek mümkün mü?

    Eğer fotoğrafı sanat platformunda konuşuyor, nasıl ki fotoğrafın diğer disiplinler arası etkileşimini yadsıyamıyorsak eleştiriyi ve eleştirmeni de bundan ayrı tutmak olanaksız.

Mehmet Özceçelik