Yaşadıklarımızı, etrafı belirginleştirilmiş sebeplere bağlama meraklısı değilim ama nedensiz hiçbir şey yok, yaşadıklarımızın ,zamanın gerisinde kalan etkenleri ve zihnimizin ulaşamadığımız yerlerinde bize yol çizen farkına varamadığımız kılavuzları var.

Soğuk ve rüzgarlı bir şubat akşamında aynı yere yolum düştüğünde farklı duygularla daha net cevaplar verdim kendime. Yaz akşamlarının o tanıdık sıcak büyüsü yoktu sokaklarda, tenha ve hüzünlüydü evlerin önleri. Çay sipariş ettiğim kahvenin önünde sakalları uzamış canı sıkkın iki adam dikiliyordu.

Bu yalnızlık ve terk edilmişlik görüntüsüne rağmen içime akan sıcaklığın bu kez farklı ama bildiğim bir cevabı vardı. Yazdan sonra tanıdığım , yaz ikindileri gibi duru , öğleden sonraları aniden başlayan rüzgarlar kadar şaşırtıcı olan bir insan …sesinin çağlayanlarında kaybolduğum .

Aynı yer ikinci kez beni kuşatıyor, soru sormuyorum. Soru sormadan yaşamak lazım kimi zaman, sonu olmayan yalnızlıkları sonu olmayan özlemleri taşıyacak kadar yürekli olmak lazım. Sadece yol güzel olduğu için yürürsünüz bazen, yolun sonunda ne olduğunu düşünmeden .

Varlıklar onlarla yaşadığımız etkileşim çerçevesinde anlam kazanıyorlar. Sesleri, renkleri, kokuları  ve boyutlarıyla tanımlıyoruz onları. Bazen bir sesi, bir kokuyu,bir görüntüyü hüzne ya da sevince dönüştüren, sözcüklerle ifade edemediğimiz bir şey var.

Sıcak bir metale dokunursunuz eliniz yanar ve acı duyarsınız, vücudunuzun herhangi bir organına sert bir cisim çarptığında da benzer acıyı yaşarsınız. Anlaşılırdır, bir süre sonra kaybolur.

Kederli bir yüze bakarken, çok şey söylemek isteyip de, hiçbir şey söyleyememenin acısını tarif edemezsiniz. Gülümsemelerin arkasından savrulan saydam sözcükleri göremiyor olmanın acısını da.

Çocukken 1+1’in 2 ettiğini öğreniriz.
Ama yanlış öğreniriz.
Hatta siz artı başkası bir ettiğinde,
söylediğimiz bir kelime vardır
sesleri, kokuları, renkleri ve görüntüleri hüzne ya da sevince dönüştüren.

Yağmurlu bir ilkbahar ikindisiydi. Rıhtımda yağmura aldırmadan yürümüş neredeyse sırılsıklam olmuştum. Çok kötü görünüyordum, üşüyordum ama aldırış etmiyordum. Sevdiğim insanla birkaç saatlik bir konuşmadan sonra ileriye taşıyabilecek bir şey kalmadığını görmüş derin bir kedere kapılmıştım. İşin trajik yanı o farkında bile değildi, eve dönmek için otobüse binmiş ve gülümseyerek veda etmişti bana. İstanbul Pendikteydim.

Bir süre caddelerde amaçsızca yürüdükten sonra bir pasaja girdim. Amacım gözlerden uzak bir kafeterya ya da çayevi bulmak sıcak bir şeyler içmekti. Dergilerin ve kitapların rastgele yerleştirildiği loş ışıklı bir dükkan dikkatimi çekti. Kapısında ayakta dikilen adam en az benim kadar umutsuz görünüyordu. Dükkan benim kadar kötü göründüğü için rahatlıkla girdim içeriye. Eski kitap dergilerin satıldığı bir sahaftı. Raflara göz gezdirirken kitabın adı ilgimi çekti. Raftan aldım ve rastgele açtım. “ kişinin hayatı düşünün rengine boyanmıştır”  sonra bu cümle çarptı gözüme. Bir şeyler okumayı aklımdan bile geçiremeyecek durumdaydım ama aldım kitabı. Dışarı çıktığımda yağmur kesilmiş serin bir rüzgara bırakmıştı yerini. Hızlı adımlarla kaldığım otele döndüm.

Son gecemdi İstanbul’da, ertesi sabah dönecektim. O akşam kitabı okudum. Belki o gün ki ruh halimden, belki yaşadıklarımdan ayrı bir yeri oldu bende. Bazen yanlışlarımızı , eksikliklerimizi, doğrulamak, yalnızlığımızı haklı bulmak isteriz. En zor anlarımızdandır  keşke dediğimiz ve kendimizi suçladığımız anlar. Ve ben kendimce yaşadıklarımın kabul edilebilirliğini bulmuştum kitabın sayfalarında.

Çok zaman oldu. Çok şeyler yaşandı o günlerden bugünlere. Kitaplar kadar hayatın kendisinden de çok şey öğrendim, hani şu tecrübe dedikleri. Öfkelerim, kırgınlıklarım, kederlerim hatırlamak istediğim şeyler bırakmadı bana. Yaşayanlar ve elimde kalanlar iyimserliklerim, umutlarım ve sevgilerim.

Biliyorum, yarın da farklı olmayacak, ömrüm olursa yıllar sonra geriye baktığımda aynı şeyi düşüneceğim.

Belediyelerin alıp veremedikleri nedir bu kaldırımlarla anlamış değilim. Bütün belediye başkanları iktidarların bir döneminde savaşır zavallı kaldırımlarla. Bir kez yapar sonra caddeye herhangi bir alt yapı döşenmesi gerekir, bir kez daha sökülür yapılır kaldırımlar ve savaş durmadan devam eder.

Osmaniye’de uzunca bir zamandır ateşkes vardı kaldırımlarla Belediye arasında. Son haftalarda ateşkes bozuldu ve bildiğimiz o savaş başladı yeniden. Dikkatimi çeken daha önceleri haftalar süren kaldırım savaşı alanın genişliğine rağmen çok kısa sürdü bu kez. Neredeyse bir çırpıda hallediverdi Belediye işi.

Bir akşamüzeri Sezen Aksu’nun “son sardunyalar” şarkısını mırıldanarak kimseye çarpmadan ve eğilip bükülmeden yürüdüm yeni kaldırımlarda. Belediye iyi etmiş bu kez savaşmakla, gerçekten rahatlamış caddeler.

Caddenin sonuna geldiğimde şöyle bir geriye baktım ve düşündüm, bir süre sonra can sıkıntısından çok yürüyeceğim bu kaldırımlarda. Memleket bu haldeyken kolay değil iş bulmak. Bitirdiğim okul çok önemli değil, bir süre “kaldırım mühendisliği” yapacağım kesin. Teşekkür ederim sayın Başkan, kaldırım mühendislerini ve kaldırım mühendisi adaylarını düşündüğünüz için.

Eski şarkılara ve türkülere dikkat ederseniz birçoğu “gurbet” yani “ doğup yaşanılan yerden uzak olma” üzerine yazılmıştır ve sıla özlemini dile getirirler. Yeni şarkı ve türkülerde çok az geçiyor bu kavramlar. Teknolojinin ve ulaşım imkânlarının mesafeleri kısaltması kitle iletişim araçları vb birçok unsurun payı var bu değişimde.

Kimileri ekonomik ve sosyal nedenlerle zorunlu olarak terk ediyor yaşadıkları yerleri kimileri de aynı nedenlerden hoşnut olmasalar da kalmaya devam ediyorlar yerlerinde.

Yaşadığınız yer terk edebileceğiniz kadar küçükse sorun yok Bazı yerler terk edemeyeceğiniz kadar büyük olabiliyor .

“Gel geç olmadan, gün doğmadan
Kaçalım buralardan
Sen istersen, dünya dar olur
Denizler ardından
Dedikodu ekmeğine süremem yarınları
Bir çıkış yol bulalım artık
Sevda gemileri demir almadan
Bu şehirden gidelim artık
Dedikodu ekmeğine süremem yarınları
Üzülmeni istemem artık
Bu aşkın dizeleri sokaklara taşmadan
Bu şehirden gidelim artık”

“Haluk Levent – bu şehirden gidelim artık”

Gizli ve bize ait kalmasını istediğimiz şeyleri kendine malzeme yaptıysa şehir gitmek işe yarayabilir. Gittiğimiz yerin farklı olmadığını bilerek gitmek gerek. Gizlenmek istiyorsanız bunu erteleyebilirsiniz sadece. Bir süre sonra ister istemez paylaşacaksınız bazı şeyleri sokaklarla insanlarla ve yaşadığınız yerle…

Uzun süren ve konforsuz yolculuklara kimsenin tahammülü yok artık. O yüzden Demiryollarının yolcu taşımadaki payı %2’lere kadar düşmüş. Acelesi olmayan dar gelirli insanların tercihi olmuş demiryolu yolculuğu. Ekonomik ve diğer taşıma araçlarına göre oldukça güvenli olan trenleri tercih etmeme nedenleri haklı insanların. Özel sektörün yer almadığı bu alanda iyileştirme ve yenilikler yapması gereken devlet malum nedenlerle karayollarına yatırıma ağırlık vermiş. Malum nedenler diyorum belki başka bir yazıda bu malum nedenlerden uzunca söz ederiz. Can sıkıcı ve içler acısı bir tarihi var Demiryollarının.

Hariciye Şefi Operatör Dr M. Necdet’in 30 Ağustos 1930 da demiryollarının Sivas’a ulaşması nedeniyle yapılan törendeki konuşması tarihsel açıdan ilginç bir belgedir. Şöyle demiş M. Necdet:

“Gözümüz aydın. İşte tren geldi.(.) demiryolu Cumhuriyetin çelik koludur. Artık Sivas hiçbir yere uzak değildir. Şimdi Ankara bize bir günlük yoldur. (.) Bu demirleri toprağın pasını silmek için bu yerlere döşedik. Sarı başaklı ekinleri altına çevirmek için ucuca ekledik. Ankara-Sivas arasını on günden bir güne indiren işte bu demirlerdir. Kurak tarlalarla, kıraç ovalara bolluk ve zenginlik getiren işte bu demirlerdir. Simdi bir lira eden bir rupla tahılı yarından sonra beş liraya çıkaracak işte bu demirlerdir. Bu demir değil, altın yoludur. (.) Yol yerin damarıdır. Nabzı çarpmayan toprak kangren olmuş demektir. Toprağın yaşayabilmesi için vücudumuzu saran kan damarları gibi onun vücudunu da yol damarları sarmalıdır. Toprağın nabzı, insanin ki gibi bir dakika durmadan işlemelidir. (.) Bir ekini yetişene kadar su, yetiştikten sonra yol besler.”

Trenle hiç uzun yolculuk yapmadıysanız en azından bir kere aceleniz olmadığı zamanda binin Toros Ekspresine ve İstanbul’a yolculuk edin. Akşam saat 7-8 arası kalkıyor Osmaniye’den Salı Perşembe ve Pazar günleri. Fiyatları oldukça ekonomik. İndirimli 28 YTl tam bilet 35 YTL’ye yolculuk edebilirsiniz. Eğer biraz daha lüksünüze düşkünseniz tek kişilik ve yataklı bir vagonda yapabilirsiniz yolculuğunuzu (70 YTL)

Şu anda oturduğum evden duyulmuyor pek. Ama ben severim Trenlerin seslerini, üşenmedim ve size tren sesi buldum netden. Tıklayın ve dinleyin.

Düşününce İstasyon barındıran diğer şehirlerde de İstasyon Caddelerinin kayda değer anlamları olduğunu fark ettim. Bildiğim kadarıyla yazıyorum aşağıya.
İstanbulda minibus yolundaki Göztepe benzincisi’nden başlayıp, Bağdat caddesi ışıklarını geçerek, Göztepe parkı boyunca cemil topuzlu’ya inen ve ethemefendi caddesi’ne paralel olan caddedir. Tütüncü Mehmet Efendi Caddesi olarak da bilinir.
Yeşilköyde de mevcuttur.
Isparta’daki istasyon caddesinde şehrin tüm ileri gelenlerinin evleri, kafeleri, büyük mağazaları vardır. Caddenin sonunda tuhafiyeciler sitesi ve belediye binaları yer alır. Aygaz bayi toplantıları Süleyman Demirel bulvarı üzerindeki büyük Isparta otelinde yapılır.
Bildiklerim Eskişehir de Kayseri’de Sivas’ta ( Sivas’ın en güzel caddesidir) Kırklareli’nde İstasyon caddesi olduğudur.Bu arada bilmediğim onlarca İstasyon caddesi olduğundan şüphem yok. Almanya ve İsviçre’de ise bunun bahnhofstrasse versiyonu bulunur.
Bu caddeler Cumhuriyetin ilk yıllarında şehirlerin en önemli caddeleridir. Zira şehrin kalkınması demiryollarıyla sağlanmaktadır. Ulaşım için başka seçenek yoktur. Genellikle yaşlı ağaçlar bulunur bu caddelerin kenarlarında ve bunlar Cumhuriyetin ilk yıllarında dikilmiştir.

Dağlar böyle kurulalı / ve efeler kızan tutalı anlatılır bu hikaye / Yağız yer ve sular üzerine yemin olsunki doğrudur söylenenler

Gördes-ki doğduğum yerdir / ki dedem orada gömülüdür babasıyla yanyana / ve muhtemel ben de onun yanında yatacağım / sonsuz bir mutlulukla- bir deli yamaçta kuruludur yüzü Kum çayına dönük / Dağlı eşkiyaların cigara içerek ölüme bakışı gibi bakar / o namuslu ve kutsal suya / Öpülesi Bizans ustalarının unutulmuş sesleri duyulur hala Kepez tepesinden / Tahta köprünün bağladığı ovanın ortasında mahpus damı durur parmaklıkları çürüyerek / Arnavut kaldırımlı Çarşıbaşıyla, bir sürü camisi ve yatırı ve hüzünlü sokakları, suskun çeşmeleri, beni hala ürpertecek kadar büyük mezarlığıyla, Rumlarla Türklerin önce birlikte yaşayıp selamlaştığı, aynı daldaki yemişi paylaştıkları sonra birbirlerini öldürdükleri her yer ama hiç bir yer gibidir Gördes/ Yani yüreğimin yarısı / Yani çocukluk düşlerim.

“Bir incecik yolum da gider Gördese

Ilgıt ılgıt kanım damlar mor fese

öldüğümü duyurmayın herkese”

Sonra babamın Selçuk abisi ve benim amcaların en yakışıklısı Selçuk amcam, uzun öğlesonlarında ayağında nalınlar, eli alnında siper, gözlerin kısıp bir merdivenin üç adım ötesinde, kapı önünde, ince bıyıkları ve dik duruşuyla güler ve ben yüzümü iki elim arasına alıp bakarım ona bir asır önce / Şimdi yani bin asır sonra ona hiç yakışmayan ölümle ama en çok yakışan güllerle koyun koyunadır Rahmi oğlu Selçuk, Beyler Mezarlığında

“Dalgın uykulardan uyanamadım

Top zülüflü yosmam sana doyamadım”

Oysa ben / murt çiçeklerine mahmuzlarıyla, at sırtında deyip geçen ve mor Şahankayası’na dayanıp son kez öpüşerek biri Kocayayla’da biri Yağcı Dağında henüz sekiz aydır yanyanayken ama düşman sağı solu sarmış iken vuruşarak ölen Makbule Hanım ve Halil efe için ağlarım her ay batışında.

Ah daha devam eder bu hikaye / kıvrılıp kına kayalarından çam kokularına doğru / Ama ben getiremem sonunu.

a) çingenelerin dini yoktur
b)misafir oldukları halklarının dinini benimserler, benimser gibi görünürler…

bir de Romanya ve Macaristan’da şöyle bir mitos vardır:

Çingene kilisesi domuz yağından inşa edilmiştir ve köpekler tarafından yenmiştir…

Çingene mitolojileri

Yerin ve göğün bir zamanlar çok mutlu bir beraberlikleri vardı… Bu beraberlikten beş oğul sahibi oldular; Güneş Kralı, Ay Kralı, Ateş Kralı, Rüzgar Kralı ve Sis Kralı. Ne var ki bu beş çocuk hiç anlaşamazdı, kavga gürültü hiç eksik olmazdı. Ana babaları, bu durum karşısında birbirlerine yaklaşıp bir boşluk oluşturdular bir gün ve hapsettiler oğullarını bu boşluğun içine… Oysa oğulları kavga etmeye devam ediyordu. Bu beş kral, bu boşluktan kurtulabilmek için anne ve babalarını ayırmaya karar verdiler; Ateş ve Sis Kralı babalarına; Güneş ve Ay Kralı ise annelerine saldırdı ama bu mutlu çifti birbirinden ayırmayı başaran Rüzgar Kralı oldu. Yer ve göğün ayrılmasından sonra, çocukların hepsi anneleriyle beraber kalmak, babalarını ziyaret etmek istediklerini belirttiler fakat anne, kendisine saldırmamış olan iki çocuğunu yani Ateş ve Sis Kralları’nı kabul etti ve diğer üç oğlunu göğe bıraktı. Ayrılma anıında, göğe çıkacak olan üç oğul yerin elbisesine tutundular ve elbisenin kalkan kısımlarından dağlar oluştu.

“Tüm İyiliklerin Anası” olarak yer, Orta Avrupa Çingenelerince hala kutsal kabul edilmektedir. Onlara göre yer en baştan beri vardı ve yaratılması gerekmemişti. Yerden; tanrı ve beraberindeki şeytan yaratılmıştır… Dünya bir öküzün boynuzu ucunda dönmektedir onlara göre, eğer öküz kulağını ya da boynuzunu sallayacak olursa depremler meydana gelir… Bir gün öküz kafasının tamamını sallayacaktır ve işte o zaman dünyanın sonu gelecektir.
Yer ve Gök’ün oğullarından bilici kraldır… Ritüel hazırlıkların ardından bir dileği yerine getirebilir, bir kehanette de bulunabilir. “Dil Taşı” olarak da bilinen bir “Yıldırım Taşı” bulunabilir. Bu taş kutsal bir emanet olarak miras yolu ile kavim içinde kuşaktan kuşağa geçebilir. Eğer bir Şans dağı üzerinde bulunursa bu taş, her türlü felaket ve hastalık önlenebilir, hatta bir kehanet taşı olarak da kullanılabilir… Sis Kralı ile sürekli bir düşmanlık halindedir.

Transilvanya Çingenelerine ait bir masalda; yaprakları ufak yıldızlardan, çiçekleri ise ufak aylardan olan, Güneş Kralı’nın imparatorluğunda bulunan bir Güneş Ağacı’ndan söz edilir. Güneş Kralı, bu ağacın tek bir dalını, tek gözlü bir insana hediye etmiştir ve o da bu dal ile ülkesinin insanlarına ölümsüzlük kazandırmıştır.